Bokashi vergeleken met compost

Bokashi vergeleken met compost

Bokashi en compost dienen het zelfde doel, namelijk bodem verbetering, maar het zijn wel degelijk zeer verschillene processen. Bokashi heeft heel erg veel en grote voordelen. De belangrijkste zal ik hieronder uiteenzetten. Een zeer uitgebreide vergelijking van Bokashi met compost vind je in What is Bokashi? (Engelstalig)

Bokashi maken

Zonder zuurstof
koud (<40°)
rijping
behoud van energie
geen CO2 uitstoot
voedingsstoffen komen vrij
behoud van stikstof
Composteren ;

met zuurstof
warm (>70°)
verbranding
verlies van energie (50%)
veel CO2 uitstoot
schadelijke stoffen komen vrij
stikstof verlies













Enige verdieping in de materie over Bokashi en compost

Het is interessant om te kijken naar de verschillende effecten op de bodem gesteldheid, bodemvruchtbaarheid en andere aspecten. Hans Peter Rusch is daarvoor een inspiratie bron met zijn boek Bodenfruchtbarkeit (H.P. Rusch, 1985). Anton Nigten benadrukt dat we van Rusch heel veel kunnen leren. Rusch dwingt ons na te denken over de vraag of wij de bodem wel goed behandelen, en betrekt daar nadrukkelijk de gebezigde composteringsmethoden bij. AntonNigten constateert dat behoudens de nitraatniveaus, de biologische landbouw in dezelfde valkuilen is gestapt als de reguliere en dat er bij de hedendaagse composteringsmethoden de helft van de koolstof verdwijnt en veel kostbare eiwitten. Tenslotte stelt hij de vraag of we met warm composteren niet juist de bacteriën verliezen die we in de bodem nodig hebben om organische voedingsstoffen voor de plant te kunnen samenstellen. De alternatieve methode die Rusch aanbeval (vlaktecompostering), blijkt echter in de praktijk wat minder praktisch en kan waarschijnlijk beter vervangen worden door een compostering met mestwormen, met de aantekening dat voor de afbraak van cellulose het (even) warm worden van de compost zeker belangrijk is omdat de wormen geen cellulose kunnen afbreken. Daarnaast kan de ontsluitingsfase ook doorlopen worden met Bokashi, een fermentatieproces waarbij veel minder koolstofverlies oplevert.

Rusch wordt ook aangehaald door Erhard Hennig, in "Het geheim van een vruchtbare bodem" (1996, o.a. pag. 99) 

Een artikel in Ekoland uit 2009 (#3, pag 24-25) levert ook een bijdrage aan het verhaal over de bodemprocessen en de interactie tussen plant en bodem(-leven).

Agriton gaf opdracht aan Feed Innovation Services BV, Wageningen voor een uitgebreide praktische vergelijking. Lees hier meer. Hierin gaat het vooral over het verschil van het proces/omvorming.

Er wordt (gelukkig) veel over Bokashi geschreven. Ook in het Engels. Een uitgebreide vergelijking van Bokashi met compost vind je in What is Bokashi?

Zoek je meer informatie of heb je vragen of tips over Bokashi, neem dan gerust contact met ons op.
  • Aangemaakt op .

Provinos staat voor ..........

  • Schaap, Rund & Paard

    Voor schapenhouders is er het abonnement op advies. Maar Provinos heeft ook voor andere diersoorten alternatieve gevonden om de kringloop te ondersteunen in een egeneratieve landbouw.

    Lees meer...

  • Bodem & Bokashi

    Groene afvalstromen kun je verwerken tot Bokashi. Bermmaaisel, bladafval, fruitafval, snoeiafval (gehakseld), stalmest, slotenmaaisel en keukenafval kan allemaal verwerkt worden tot Bokashi.

    Lees meer...

  • EM & Gezondheid

    Een mooiere tuin, lekkere groenten, meer energie, een grotere oogst, gezonder vee, zuiverder water, dit alles is te bereiken door de toepassing van effectieve micro-organismen, kortweg EM.

    Lees meer...

Waarom zoveel aandacht voor Bokashi?
We werken er hard aan om Bokashi onder de aandacht te brengen van zoveel mogelijk mensen, omdat we ervan overtuigd zijn dat Bokashi echt een uitgelezen kans biedt om een substantiele bijdrage te leveren aan het gezonder maken van onze leefomgeving en onze voeding.

Wat we nodig hebben is een gezonde bodem onder een gezonde samenleving. De bodem is namelijk letterlijk de basis onder ons bestaan, zowel om erop te wonen en te leven, maar vooral ook om ervan te eten. De bodem heeft vooral meer organische stof nodig. We hebben in Nederland de gelukkige omstandigheid dat er relatief veel organische stof in omloop is, vaak nog als afval bestempeld. Denk maar aan berm- en slotenmaaisel, snoeiafval, GFT-afval, bladafval van gemeenten, etc. Om deze groenstromen in te kunnen zetten voor een duurzaam bodembeheer moet je ze fermenteren, je moet er dus Bokashi van maken. Je kunt dit thuis in de keuken doen, gebruik makend van een Bokashikeukenemmer of in het groot met soort composthoop in de tuin. Maar je kunt ook Bokashi maken op veel grotere schaal binnen de landbouw of met bijvoorbeeld bladafval van de gemeente (kijk maar eens  hoe gemeente Hengelo €20.000 op jaarbasis bespaart en het klimaat-doel dient). In het menu Bodem & Bokashi op deze website vind je alle informatie over Bokashi.
Wat kan Provinos voor je doen?
- Advisering en begeleiding bij het maken van Bokashi
- Inventariseren van groenstromen in de omgeving op mogelijkheden met Bokashi
- Wij verkopen ook alle producten die nodig zijn bij het maken van Bokashi en om de bodem verder te verbeteren !
  • Aangemaakt op .

Bokashi

Bokashi- Wat is het en wat zijn de mogelijkheden ?

Inhoudsopgave
Toepassingen
        Moestuin
        Gras-Bokashi als mulch
        Akkerland
        Boomkwekerij en fruitteelt
        Weiland
        In de composthoop

Bokashi maken
        Keuken-emmer
        120 liter container
        Bokashi-hoop
                Uitgangsmaterialen
                In de praktijk
                Toepassing en Dosering
                Kosten

Verschil tussen Bokashi en Compost
Onkruidzaden en parasieten
Andere voordelen van Bokashi
Voor als er toch iets mis gaat
Links

Bokashi is het Japanse woord voor “gefermenteerd organisch materiaal”. Met Bokashi kun je organische resten om zetten tot een rijke bodemverbeteraar. Bokashi is het resultaat van een eeuwenoude techniek, namelijk fermentatie. Bij fermentatie verloopt de omzetting van de organische stof zonder zuurstof (anaëroob) en bij lage temperaturen, waardoor de energie en de stikstof in het product behouden blijft.

Bekijk hier een filmpje over het maken van een grotere Bokashi-hoop van gras, stro en stalmest.


Voordelen van Bokashi

Toepassingen
Je kunt Bokashi enerzijds gebruiken om organische afval nuttig te maken. Maar anderzijds kun je Bokashi ook zien als dé oplossing om de bodemvruchtbaarheid en bodemgezondheid op te krikken. In Japan is het al heel erg lang in gebruik. Voor een Engelstalige uitleg, klik hier

Terug naar boven

Bokashi voor de moestuin
Met Bokashi worden de planten van waardevolle voedingstoffen voorzien. Bokashi ondersteunt een goede oppervlakte compostering en bevordert het microbiële leven en humusontwikkeling in de bodem. Daarnaast draagt het bij aan de bodemstructuur: luchtigheid, afwatering en juist vocht vasthoudend vermogen bij droogte. Daarnaast voegt het natuurlijk ook waardevolle elementen en micro-organismen toe. Bovendien verdrijft Bokashi kwalijke geurtjes. Huis-, tuin- en keuken-bokashi wordt gemaakt met de Bokashi-keukenemmers. Zelf aan de slag? Klik hier Filmpje kijken ? Klik hier

Bokashi van gemaaid gras als mulch
Gras-Bokashi dient uitstekend als mulchlaag. Met gras-Bokashi voedt u de planten met een passend dieet en beschermt u de bodem tegen uitdroging tijdens warmte en dichtslaan na een regenbui. Door het opvreten van het Bokashi-gras door o.a. wormen en pissebedden wordt de grond losgewoeld. Verder dient het ook als woonhuis voor tal van nuttige roofinsecten. Pas op met strooien van Bokashi op jong blad. Dit kan verbranding veroorzaken omdat de Bokashi op het moment van toepassen zuur is. Klik hier (Heidevlinder) voor praktische tips voor het maken van gras-Bokashi

Bokashi op akkerland
Bokashi is uitermate geschikt om de organische stof in de bodem aan te vullen en de weerbaarheid van bodem en plant tegen ziekten en plagen te verhogen. Zo kan er Bokashi worden gemaakt van stro met drijfmest (Lees hier meer). Omdat het op de akker al snel om grote hoeveelheden gaat (10-50 ton per hectare!) is het transport een belangrijke kostenfactor om rekening mee te houden. Daarom is het extra interessant om organische groenstromen in de directe omgeving te verwerken tot Bokashi. Vanuit Natuurbeherende organisaties of het Waterschap kan hier bijzondere interesse voor bestaan. Neem gerust contact met ons op als je hier kansen in ziet.

Terug naar boven

Bokashi in de boomkwekerij en fruitteelt
Bodemvruchtbaarheid speelt in de boom en fruitteelt natuurlijk een bijzonder grote rol. Echter door de meer permanente bezetting en de minimale bodembewerkingen zijn de mogelijkheden van bemesting soms beperkt. Hierin voorziet Bokashi op een zeer effectieve manier, mede omdat bokashi op de bodem en tussen de rijen kan worden aangebracht. Klik hier voor informatie over Hoveniers-bokashi.

Traditioneel gebruikt men in Japan Bokashi om de microbiële diversiteit in de bodem te verhogen en de planten te voorzien van natuureigen bio-actieve voedingsstoffen, zoals groeihormonen, antibiotica, vitamines en aminozuren. Planten krijgen zo meer energie en een grotere weerbaarheid tegen schadelijke bacteriën en schimmels. De neutrale micro-organismen die in een ziekteverwekkende bodem eerst kozen voor de, tot dan toe, overheersende schadelijke micro-organismen, zullen zich nu aansluiten bij de effectieve micro-organismen van EM. Een ziekteverwekkende bodem wordt zo een ziekteonderdrukkende bodem. Bomen met minder last van plagen en ziektes is het gevolg. Binnen de land- en tuinbouw is dit de meest effectieve, duurzame manier om meer profijt uit de bodem te halen.

Bokashi op het weiland
Alhoewel de bodem onder grasland vaak een hoger gehalte aan organische stof heeft in vergelijking met akkerland (of maïsakkers), heeft Bokashi op weiland een grote toegevoegde waarde. Naast de organische stof is er een waarneembaar effect op het bodemleven. Bovendien kan de Bokashi gewoon met de mestverspreider en bovengronds op het gras worden uitgereden. Omdat de Bokashi als het ware al is voor-gefermenteerd wordt het snel door bodem en plant opgenomen.

Naast een hogere grasopbrengst door een verhoogde bodemvruchtbaarheid, neemt ook de voedingswaarde van het gras toe en is er minder kans op plagen of ziekten, zoals bladvlekkenziekte, roest of emelten.

Terug naar boven

Bokashi als compost-versneller
Met de toevoeging van Bokashi aan een composthoop wordt deze sneller omgezet en verdwijnen de soms kwalijke geurtjes als het composteringsproces niet optimaal verloopt. Dit laatste kan overigens ook bewerkstelligd worden door de toevoeging van Microferm aan de composthoop. Al lijkt het tegenstrijdig (fermenteren versus composteren), Bokashi kan dus ingezet worden als compost-versneller.

Bokashi maken: De techniek
Het principe van fermentatie wordt al sinds eeuwen gebruikt voor het conserveren van voedingsmiddelen zoals zuurkool, soya saus, kaas en wijn, om er maar een paar te noemen. Door toevoeging van effectieve micro-organismen (microferm) en het anaeroob (zonder zuurstof) verwerken van je resten, maak je van je eigen organische resten een waardevolle bodemverbeteraar. Om een optimaal resultaat te behalen worden meestal zeeschelpenkalk en kleimineralen toegevoegd, maar dit hangt erg af van de toepassing en het budget.

In de praktijk: Wat kan er allemaal in de Bokashi verwerkt worden?
Bijna alles kan erin: Bokashi kan worden gemaakt van allerlei materialen en in allerlei volumes. Voor kleinschalig gebruik voor rondom huis, is de Bokashi-keukenemmer ontworpen. Hierin kunnen werkelijk bijna alle (organische) reststoffen uit de keuken verwerkt worden tot een zeer waardevolle bijdrage aan de vruchtbaarheid van de bodem in het bloemenperk en de moestuin. Fruit- en groenteschillen (ook exotisch), gekookte en rauwe etensresten, visresten of (kippen)botten, broodresten, het kan er allemaal in. Omdat het afgesloten wordt en daarna fermenteert, is er geen sprake van stank ontwikkeling en wordt er bovendien geen ongedierte aangetrokken. De twee keukenemmers samen zijn vaak voldoende voor een gemiddeld gezin om alle resten uit de keuken in de tuin te kunnen verwerken. Bestellen ?

Wat kan er niet in: Composteerbaar plastic kan niet in de Bokashi. Blijkbaar heeft dit materiaal de hoge temperatuur van de compost nodig om daadwerkelijk af te breken. Ook koffie-filters en theezakjes worden pas in de bodem afgebroken en worden nog na wat langere tijd teruggevonden. Ik vind dit zelf geen echt probleem overigens.

Keuken-Bokashi moet, als het klaar is voor gebruik, licht onder de grond gebracht worden (±10-20 centimeter) en niet als mulch óp de grond, dit omdat anders dieren zoals honden en/of kraaien ermee aan de haal gaan. Die vinden dat erg lekker. Het is tenslotte voor-gefermenteerd voedsel, ook voor deze dieren.

Als het om grotere hoeveelheden gaat is de keukenemmer al gauw te klein. Daarvoor is er de Bokashi-container van 120 liter. Deze werkt hetzelfde als de keukenemmers. Dit is vaak een oplossing waar meerdere huishoudens samen de moestuin doen of het afval inzamelen (op een flat bijvoorbeeld). Lees maar eens verder over de ervaringen bij de Ulebelt in Deventer. Bestellen?

Terug naar boven

Opzet van een grotere Bokashi-hoop

1 m³ = ± 0,8 - 1 ton

Als je (veel) meer Bokashi nodig hebt of veel (tuin)afval wilt verwerken is ook de hierboven beschreven container waarschijnlijk niet meer toereikend. Gelukkig is het relatief eenvoudig om een Bokashi-hoop op te zetten. Dit kun je het best vergelijken met het inkuilen van gras of maïs bij de boer. Je moet vooral letten op de volgende richtlijnen, maar dit is erg afhankelijk welke materialen er voor handen zijn:

Bokashi moet het juiste vochtgehalte hebben. Ongeveer 50%. Dit betekent dat vers groen (blad of gras) net te nat is, maar dat bijvoorbeeld stro of versnipperd hout te droog is. Mengen is dan meestal de makkelijkste oplossing. Als de Bokashi te nat is loopt er vocht onderuit, of het fermentatieproces verloopt niet optimaal, en er zal dan sprake van rotting kunnen zijn. Als de Bokashi te droog is kunnen de micro-organismen zich niet goed over de hoop en het materiaal verspreiden en vermenigvuldigen. Daardoor verloopt het fermentatieproces te traag of helemaal niet. Hierdoor zal het eindproduct niet de kwaliteit hebben waar je naar op zoek bent.

Daarnaast is het streven naar een C/N verhouding (Koolstof/Stikstof) van ongeveer 20:1. Als je bijvoorbeeld veel jong gras (C/N van ±10:1) wil verwerken kun je dit compenseren met wat stro (C/N van 80:1). Ervaring leert dat de C/N verhouding niet van wezenlijk belang is voor het fermentatie proces, maar wel voor de latere toepassing en gebruik van de Bokashi. Een te hoge C/N verhouding kan de bodem stikstof (tijdelijk) fixeren, hetgeen voor de plantengroei en productie onwenselijk is.

Beide zaken hierboven beschreven lijken wat ingewikkeld misschien, maar het is eenvoudiger dan het lijkt. Al doende leert men is hier zeer zeker van toepassing.

Het is duidelijk dat voor grotere hoeveelheden andere uitgangsmaterialen worden gebruik dan bij gebruik van de keuken-emmers. Zo is paardenmest bijvoorbeeld bij uitstek geschikt om Bokashi van te maken, ook omdat het net als goede Bokashi 30 a 50 % droge stof bevat. Wel zit er wat veel stikstof in, in verhouding tot de koolstof. Dit kun je oplossen door er stro of iets dergelijks doorheen te mengen.

Andere uitgangs materialen zijn:
-      GFT en/of keukenafval
-      Snoeiafval uit de tuin (of de tuin van de buren)
-      Gemaaid of geklepeld gras (gazon-, dijk- of bermgras)
-      Mest (niet noodzakelijk)
-      Stro en/of houtsnippers

Daarnaast zijn er ook een aantal producten nodig om de Bokashi te maken:
-      Microferm/EM  (2-3 liter per m³) Bestellen?
-      Zeeschelpenkalk  (10 kg per m³) Bestellen?
-      Kleimineralen  (10 kg per m³) (niet noodzakelijk) Bestellen?
-      Afdek (landbouw)plastic
-      Meng-systeem (grijper of vijzel of iets dergelijks)

Terug naar boven

Fermentatie
Door het toevoegen van de EM (Microferm) wordt het fermentatie proces op gang gebracht en de goede richting op geduwd. Het fermenteren gebeurd verder zonder zuurstof. Het toevoegen van zeeschelpen is belangrijk om te voorkomen dat de pH te snel daalt en het fermentatie proces bij een lage zuurgraad al te vroeg tot stilstand komt. Door het mengen van zeeschelpen sleept het fermentatie proces zich langer voort en zal het materiaal uiteindelijk beter (=verder) gefermenteerd zijn en daarmee makkelijk beschikbaar komen voor de bodem en de planten.

Proces
Het te gebruiken materiaal fermenteert het beste als het vers is, maar het is geen enkel probleem als een of meerdere van de materialen al een proces van compostering zijn begonnen. Je verliest dan wel wat C en N door vervluchtiging, maar bij een goed opgezette Bokashi hoop zal het rottingsproces direct stoppen en zal de fermentatie op gang komen.

Als je het grovere materiaal klein maakt/hakselt, is het makkelijker te mengen en bovendien later makkelijker te verwerken (verspreiden), maar het is niet noodzakelijk voor het proces van fermenteren. Je kunt alle materialen als een soort lasagne om en om op elkaar leggen, met in elke laag telkens een beetje kleimineralen en zeeschelpenkalk. Je kunt ook alles eenmaal op een hoop goed mengen met een grote vijzel achter de tractor.

(zie bijvoorbeeld: https://www.youtube.com/watch?v=YXIL4OV8dA4)

De Microferm/EM kun je verdund met water toedienen (in een gieter bijvoorbeeld). Daarmee is het beter te verdelen over de hoop. Het totale vocht gehalte moet ongeveer 30-50% zijn. Het moet goed vochtig zijn, maar als je het materiaal perst (of in je handen knijpt) moet er geen vocht uitlopen. Hoeveel water je moet toevoegen is afhankelijk hoe vochtig/nat de uitgangsmaterialen zijn. Voldoende vocht is nodig om de bacteriën goed op gang te brengen en zich over de hele hoop te kunnen verspreiden. Grootschalig: Een sprinkler tijdens het mengen kan een oplossing zijn.

Het is belangrijk om zoveel mogelijk lucht uit de hoop de verwijderen. Met een wat zwaardere machine er over heen rijden of op welke manier dan ook, is goed genoeg om het materiaal van zuurstof te ontdoen. Daarna afdekken met een groot stuk (landbouw) plastic is heel belangrijk. Op het plastic kan dan gewicht aangebracht worden, zoals autobanden of aarde/zand.

Een eventueel restje lucht (zuurstof) in de hoop wordt in het begin omgezet bij verbanding, en zal zodoende uit een goed afgesloten hoop ook snel verdwijnen.

Na ongeveer 6 tot 8 weken kun je de Bokashi gebruiken. Langer wachten is geen enkel probleem. Wanneer is de Bokashi goed ? Het ruikt dan een beetje zoetzuur, naar kuilvoer of zuurkool. Er kan een mooi wit schimmellaagje op groeien, dat is een goed teken. Een scherpe penetrante (ammoniak) lucht is niet goed. Dan is er teveel lucht bij gekomen en is er rotting i.p.v. fermentatie opgetreden. Ook als de temperatuur te ver oploopt (na de eerste paar dagen), bijvoorbeeld ruim boven de 35-40 graden, is dit een teken dat er verrotting/verbranding plaatsvindt en dat is niet de bedoeling.

Een stabiele hoop is klaar en dat betekent dat er geen omzettingen meer plaatsvinden. Goed afgesloten is zo’n hoop lang te bewaren.

Toepassing/Dosering
Een dosering van 1 à 2 kg per m² (10-20 ton per hectare) per jaar wordt aanbevolen. Je kunt er ook mee mulchen of licht in de grond onderwerken (±5-10 cm). Het wordt nu snel door het bodemleven opgenomen in het systeem. Let op, je moet een paar dagen (7-10) wachten voordat je in deze aarde met Bokashi iets zaait. Ook als je het tussen al bestaande plantjes gebruikt, moet je direct contact van de Bokashi met de (vooral jonge) plantjes en bladeren vermijden. Daarvoor is de Bokashi in het begin te zuur. Dat kan verbranding veroorzaken. Dit effect verdwijnt in een paar dagen en de pH wordt dan vrij neutraal. Bij reeds verhoute planten hoef je minder voorzichtig te zijn hiermee. Een voorbeeld is mulchen met hoveniers Bokashi.

Kosten
Voor het maken van Bokashi is ongeveer tien tot twaalf euro per ton nodig. Daarnaast heb je een flink stuk (landbouw)plastic nodig om de hoop af te dekken. En er gaat natuurlijk wat arbeid in zitten. Voor de boer is dat vaak de loonwerker die betaald moet worden. Maar in vergelijking met het makenvan compost is de arbeid veel minder.

Het is belangrijk te vermelden dat, in vergelijking met het maken van compost, na het opzetten van de Bokashi hoop, niets meer hoeft te gebeuren. Waar compost enkele malen gekeerd moet worden voor een goede doorluchting, met alle kosten van dien, kan er in geval van Bokashi volstaan worden met af en toe de temperatuur te monitoren. Na 6 tot 8 weken kan het zeil eraf en kan de Bokashi gebruikt worden.

Terug naar boven

Verschil met composteren
Bokashi maken is iets heel anders dan compost maken. Beide hebben als doel organisch materiaal geschikt te maken voor de bodem, maar bij composteren is er sprake van een aeroob proces (= met zuurstof) en bij Bokashi een anaeroob (= zonder zuurstof).
Het grootste voordeel t.o.v. composteren is dat het maken van Bokashi veel minder tijd en/of arbeid kost. Daarnaast is er geen verhoging van temperatuur en ook geen energie verlies. Alle energie (koolstof C) blijft in het product behouden en komt in de bodem. Ook de stikstof (N) blijft in de Bokashi behouden, terwijl tijdens het composterings proces veel N uit de hoop vervluchtigt. Ook het volume neemt vrijwel niet af bij de Bokashi, waardoor we meer massa overhouden om aan de bodem te geven. Iedereen kent wel het verschijnsel dat de (dampende) composthoop soms wel tot minder dan de helft afneemt in volume. De rest verdwijnt in de vorm van CO2 in de atmosfeer! Op zoek naar meer verdieping over dit onderwerp? Of klik eens hier als je op zoek bent naar meer informatie in het Engels  

Onkruidzaden en parasieten
Hoe zit het dan met eitjes van parasieten of onkruidzaden die we in de Bokashi kunnen tegenkomen. De kans is erg klein dat deze organismen in Bokashi zouden kunnen overleven. De hoeveelheid actieve micro-organismen is zo groot dat mag worden aangenomen dat wormeitjes en ook andere parasieten door de micro-organismen worden aangetast. Waar in compost een hoge temperatuur nodig is om zaden en ziekte kiemen te verdelgen, doet dat bij Bokashi de fermentatie en de zuurgraad. Zaden gaan meteen dood of kiemen eerst, waarna ze ook afsterven in het zure milieu. Van een aantal ziektekiemen is aangetoond dat ze in Bokashi enorm onderdrukt worden door gezonde of goedaardige micro-organismen. Het is een kwestie van evenwicht, waardoor geen van de pathogenen de overhand kan krijgen. Lees hier meer over onderzoek bij tulpen en hyancint. Mogelijk kan het gebruik van bokashi of EM zelfs de oplossing bieden voor de problemen met de thermofiele bacteriën in het compoststal-systeem. 

De ervaringen in de praktijk tonen dit ook aan. Het is daarvoor echter wel van belang dat het fermentatie proces goed verloopt, en dat er bijvoorbeeld voldoende vocht in de hoop zit. Bij composteren is het belangrijk dat de temperatuur voldoende hoog wordt (tot 65-70°C), maar ook niet té hoog ( > 75° C). Ook uit gras-Bokashi, gemaakt van bloeiend of uitgebloeid gras, zien we na het Bokashi-proces geen graszaden kiemen vanuit de mulchlaag.

Terug naar boven

Andere voordelen van Bokashi
Als de Bokashi-hoop of –emmer eenmaal klaar is, en het fermentatieproces beëindigd, kan Bokashi goed bewaard worden. Zolang het luchtdicht is afgesloten kun je het rustig een aantal maanden, tot wel een jaar laten liggen, als dat nodig zou zijn.

Door de fermentatie worden vitaminen, mineralen en sporenelementen biologisch beter beschikbaar gemaakt voor bodemleven en de plant en de wortels. Daarnaast ontstaan er waardevolle metabole producten zoals ontsloten voedingstoffen, antioxidanten, huminezuren en enzymen.

Bokashi heeft in de bodem een ziekte onderdrukkend effect en geeft ook de planten die op deze bodem groeien meer weerstand. De weerbaarheid van planten en dieren wordt dus verhoogd. De bodembiologie krijgt met Bokashi een enorme impuls. Dit leidt tot waarachtig gezond eten van een gezonde bodem.

Doordat bij Bokashi de energie in de vorm van koolstof in het materiaal blijft, draagt Bokashi bij aan een vermindering van de CO2 uitstoot. Bij compostering komt er door de (langzame) verbranding veel CO2 vrij. Door het omhoog brengen van de organische stof in de bodem met bokashi draagt men nog meer bij aan de CO2 fixatie. Humus breekt maar 2% per jaar af, dus eenmaal vastgelegd is het voor jaren “veilig” (aldus Prof. Verstraete uit Gent).

Zoals al eerder aangegeven is een belangrijk bijkomend voordeel van de Bokashi dat het veel minder werk geeft in vergelijking met het maken van compost. De hoop hoeft niet gekeerd te worden, waar compost soms wel zes maal omgekeerd moet worden voor een goed proces. De man die EM ontwikkelde, de Japanner Teruo Higa, geeft ruiterlijk toe dat zijn zoektocht naar de juiste micro-organismen begon doordat het alsmaar compost maken om de bodemvruchtbaarheid op peil te houden zoveel inspanning kostte.

Probleem-oplosser voor als er toch iets mis gaat
Hieronder een paar tips als je twijfelt over het resultaat van je Bokashi-makerij:

Probleem: Bokashi stinkt naar ammoniak of een andere onaangename geur
Oplossing/oorzaak: Er is lucht bij de bokashi gekomen. Het deksel is niet goed dicht geweest of er zit een lek in het vat/het plastic. Er is bedorven EM-A gebruikt. Afdichtring kapot

Probleem: de Bokashi wordt heet in de kern van de inhoud.
Oplossing/oorzaak: Het deksel is niet goed dicht geweest. Er zit een lek in het vat/het plastic. Te weinig EM of Bokashi-starter gebruikt?

Probleem: Er gebeurt niets met het gedeponeerde afval
Oplossing/oorzaak: Te droog / te weinig suiker / slecht verdeelde EM-A/ te veel houtige, vezelige materialen in verhouding met snel verteerbare materialen/ te grof zodat de inhoud niet compact kan zijn.

Probleem: Er zit een plas onder in het vat
Oplossing/oorzaak: Te weinig vezelige materialen/ te nat organisch afval.

Probleem: Bokashi is grijs schimmelachtig en ruikt scherp.
Oplossing/oorzaak: Er kan permanent valse lucht in het vat (lek)

Probleem: jonge plantjes gaan dood na het planten in een bed met Bokashi
Oplossing/oorzaak: te hoge dosering door het bed verwerkt / slecht door de gond geharkt / minder dan 7 tot 10 dagen gewacht met planten

Probleem: Brandpklekken op jong blad
Oplossing/oorzaak:  Bokashi gestrooid op jong blad (kan verbranding geven)

Terug naar boven

Verder lezen / Links/Verwijzingen:
Bokashi Keukenemmer (Australia)
http://bewuste-eenvoud.blogspot.nl/2010/05/bokashi-tutorial.html
http://www.bokashi.com.au/Bokashi+One/How+it+Works.html
http://detuinfabriek.org/browse/compostmachine/ (Utrecht)
https://www.agriton.net/Bokashi-akkerbouw/

In de moestuin / mulching, etc.
http://heidevlinder.nl/bokashi.html

Bokashi van paardenmest
http://www.mulderagro.nl/website/archief-1/archief-2013/83-archief-2013/211-bokashi-maken-van-paardenmest
http://www.bio-ron.com/producten/bodembeheer-weidebeheer/bokashibodemverbeteraar.html

Akkerbouw
http://www.bokashiakkerbouw.nl/

Algemeen:
Het EM Agriton systeem voor een gezonde tuinbouw

Terug naar boven
  • Aangemaakt op .

Algemene Voorwaarden Dierenartsenservice

Algemene Voorwaarden van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde

Artikel 1: Definities
In deze Algemene Voorwaarden wordt verstaan onder:
- Algemene Voorwaarden: alle bepalingen uit de hieronder omschreven Algemene Voorwaarden;
- KNMvD: de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde, statutair
gevestigd te Utrecht;
- Dierenarts: degene die krachtens de Wet op het wetenschappelijk onderwijs (Stb 1985,
562), de hoedanigheid van Dierenarts heeft verkregen, of op grond van de Wet op de
uitoefening van de diergeneeskunde 1990 tot de uitoefening van de diergeneeskunde is
toegelaten, die lid van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde is
en die in opdracht van de Cliënt diergeneeskundige behandelingen verricht en/of, in het
kader daarvan medicamenten levert en/of verkoopt en/of toedient en/of overige
diergeneeskundige adviezen geeft en -diensten verricht;
- Dierenartsenpraktijk: De Dierenarts(en) als hierboven gedefinieerd alsmede de praktijk
die de Dierenarts(en) met gebruikmaking van alle (hulp) personen, waaronder begrepen
maar niet uitsluitend dierenartsen, assistentes laboranten e.d., al dan niet op basis
van een arbeidsovereenkomst, voer(t)(en) , in welke juridische rechtsvorm en/of
samenwerking dan ook;
- Cliënt: de eigenaar van de te behandelen Patiënt en/of de aanbieder van de Patiënt in
wiens opdracht de Dierenartsenpraktijk de diergeneeskundige behandelingen verricht
en/of, in het kader daarvan medicamenten levert en/of verkoopt en/of toedient en/of
overige diergeneeskundige adviezen geeft en diergeneeskundige diensten verricht;
- Patiënt(en): het door de Cliënt ter behandeling aangeboden dier, dieren of groepen van
dieren en/of het dier, de dieren of groepen van dieren waarover en/of ten behoeve
waarvan medicamenten wordt geleverd en/of toegediend en/of overige diergeneeskundige
adviezen worden gegeven en diergeneeskundige diensten worden verricht;
- (Behandelings)overeenkomst: de overeenkomst (van opdracht) tussen de
Dierenartsenpraktijk en de Cliënt tot het verrichten van diergeneeskundige
behandelingen, het leveren en/of toedienen van medicamenten en/of het geven van adviezen
en/of het verrichten van (diergeneeskundige) keuringen;
- Debiteur: degene op wiens naam de factuur van de Dierenartsenpraktijk is gesteld.
- Spreekuur: het Spreekuur van de Dierenartsenpraktijk waarbij de Cliënt, al dan niet op
afspraak, binnen vastgestelde tijden in de Dierenartsenpraktijk kan inlopen voor daartoe
door de Dierenartsenpraktijk vastgestelde diergeneeskundige verrichtingen en/of
onderzoek;

Artikel 2: Toepasselijkheid
2.1 
Deze Algemene Voorwaarden zijn van toepassing op alle (Behandelings)overeenkomsten
tussen de Dierenartsenpraktijk en de Cliënt.
Versie 22 januari 2013
2.2 
Aanvullende en/of afwijkende voorwaarden van de Cliënt binden de
Dierenartsenpraktijk niet. Aanvullende en/of afwijkende voorwaarden gelden alleen tussen
partijen indien de Dierenartsenpraktijk schriftelijk met deze aanvullende en/of
afwijkende voorwaarden heeft ingestemd.

Artikel 3: Totstandkoming (Behandelings)overeenkomst
3.1 
Alle aanbiedingen tot het sluiten van een (Behandelings)overeenkomst zijn
vrijblijvend, tenzij tussen partijen anders is overeengekomen.
3.2 
De tussen de Dierenartsenpraktijk en de Cliënt te sluiten (Behandelings)overeenkomst
is eerst rechtsgeldig vanaf het moment dat de overeenkomst door de Dierenartsenpraktijk
schriftelijk is bevestigd, dan wel wanneer de Dierenartsenpraktijk met de uitvoering van
de overeenkomst is begonnen en/of de te leveren medicamenten heeft geleverd en/of heeft
toegediend.
3.3 
De Dierenartsenpraktijk heeft te allen tijde het recht om indien een aanbod tot het
sluiten van een (Behandelings)overeenkomst uiteindelijk niet tot een definitieve
overeenkomst leidt, alle kosten die de Dierenartsenpraktijk heeft moeten maken om de
aanbieding aan de Cliënt te verstrekken, in rekening te brengen.
3.4 
De Dierenartsenpraktijk heeft het recht om het sluiten van een
Behandelingsovereenkomst, ten aanzien van een aan hem ter behandeling aangeboden
Patiënt, te weigeren en/of om slechts onder bepaalde voorwaarden aan te nemen, indien de
Dierenartsenpraktijk van mening is dat behandeling van Patiënt geen althans volstrekt
onvoldoende kans op succes heeft tenzij de Dierenartsenpraktijk op grond van wettelijke
en/of gedrags-/tuchtrechtelijke regelgeving verplicht is de aangeboden Patiënt wel te
behandelen.

Artikel 4: Inhoud (Behandelings)overeenkomst
4.1 
De tussen de Dierenartsenpraktijk en de Cliënt gesloten (Behandelings)overeenkomst
leidt tot een inspanningsverbintenis van de Dierenartsenpraktijk tot het leveren van een
diergeneeskundige behandeling en/of advies en/of in het kader daarvan te leveren en/of
toe te dienen medicamenten. De Dierenartsenpraktijk voert deze werkzaamheden uit naar
beste kunnen en met de zorgvuldigheid die van hem/haar mag worden verwacht. De
Dierenartsenpraktijk heeft het recht bij het uitvoeren van de (Behandelings)overeenkomst
gebruik te maken van derden.
4.2
De behandelingsovereenkomst kan ook bestaan uit het verkopen, leveren en/of het
toedienen van diergeneesmiddelen door Cliënt en/of in opdracht van derden, waaronder
toediening in opdracht van overheidsinstanties (zie tevens artikel 8.4).
Versie 22 januari 2013
4.3
Het enkele feit dat de dierenarts betrokken is bij de verkoop, levering en/of toediening
van diergeneesmiddelen en/of daarbij bijstand verleent, ontslaat de Cliënt en/of derden
niet van de op Cliënt en/of de betreffende derde terzake de Patiënt uit hoofde van de
Wet op de Diergeneesmiddelen rustende administratieve verplichtingen.

Artikel 5: Tussentijdse beëindiging (Behandelings)overeenkomst
5.1 
De tussen de Dierenartsenpraktijk en Cliënt gesloten (Behandelings)overeenkomst
wordt tussentijds beëindigd door:
- het uitdrukkelijk verzoek van de Cliënt, waarbij de Cliënt door de
Dierenartsenpraktijk zo nodig zal worden gewezen op de mogelijke gevolgen van deze
voortijdige beëindiging voor de Patiënt en, indien beëindiging geschiedt tegen het
advies van de Dierenarts en/of de Dierenartsenpraktijk in, erop zal worden gewezen dat
dit zal geschieden op risico van de Cliënt en zonodig de Cliënt hierover een
schriftelijke verklaring laten afleggen;
- het overlijden van de te behandelen Patiënt;
- een eenzijdige beslissing van de Dierenartsenpraktijk, indien de
Dierenartsenpraktijk van mening is dat van hem/haar redelijkerwijs niet kan worden
gevergd dat de diergeneeskundige behandeling zal worden voortgezet omdat er geen
redelijke kans (meer) is op een beoogd en/of gewenst resultaat;
- een eenzijdige beslissing van de Dierenartsenpraktijk indien het vertrouwen
tussen de Dierenartsenpraktijk en de Cliënt op ernstige wijze is verstoord.
5.2 
Indien de (Behandelings)overeenkomst op eenzijdig verzoek van de
Dierenartsenpraktijk tussentijds wordt beëindigd dan zal de Dierenartsenpraktijk,
alvorens hiertoe over te gaan, de Cliënt hierover informeren en zijn motivatie aan de
Cliënt uiteenzetten tenzij dit niet of niet tijdig mogelijk is.
5.3 
Indien de (Behandelings)overeenkomst voortijdig zal worden beëindigd dan zal de
overeengekomen vergoeding naar rato van de wel reeds uitgevoerde werkzaamheden bij de
Cliënt in rekening worden gebracht, tenzij er sprake is van ondeelbare werkzaamheden.
Dit naar beoordeling van de Dierenartsenpraktijk.

Artikel 6: Tarieven, honoraria en betaling
6.1 
De Dierenartsenpraktijk stelt de in rekening te brengen tarieven en honoraria vast
volgens zijn eigen tarieven naar gelang tijd en omstandigheden. Op de nota wordt de
berekende BTW vermeld.
6.2 
Betaling van de nota van de Dierenartsenpraktijk kan contant geschieden, direct na
de verrichting tenzij anders overeengekomen. Voor niet contante betalingen geldt een
betalingstermijn van 14 dagen na factuurdatum in welk geval administratiekosten in
rekening gebracht kunnen worden.
6.3 
Indien meer nota's openstaan worden niet-integrale betalingen daarvan geacht te
strekken tot voldoening van de eerstvervallene.
6.4 
Bij niet tijdige betaling zal de debiteur direct in verzuim zijn en is de debiteur
de wettelijke rente verschuldigd over de hoofdsom of restant der vordering.
Versie 22 januari 2013
6.5 
De Debiteur is niet gerechtigd verrekening, uit welke hoofde dan ook, toe te passen
ten aanzien van bedragen, die door de Dierenartsenpraktijk in rekening worden gebracht
voor de door de Dierenartsenpraktijk verrichte werkzaamheden.
6.6
Indien de Debiteur in verzuim is en tot incasso wordt overgegaan, is de Debiteur, naast
het verschuldigde bedrag en de daarop verschenen rente, gehouden tot het een volledige
vergoeding van zowel de buitengerechtelijke als de gerechtelijke incassokosten. Voor
consumenten wordt de maximale buitengerechtelijke incassokosten, exclusief BTW, gesteld
op:
- 15% van het bedrag van de hoofdsom van de vordering over de eerste € 2500,- van de
vordering
- 10% van het bedrag van de hoofdsom van de vordering over de volgende € 2500,- van de
vordering
- 5% van het bedrag van de hoofdsom van de vordering over de volgende € 5000,- van de
vordering
- 1% van het bedrag van de hoofdsom van de vordering over het resterende deel van de
vordering.
De hierboven bedoelde buitengerechtelijke incassokosten bedraagt minimaal € 40,-
(veertig euro). 
6.7 
De Dierenartsenpraktijk heeft het recht om in voorkomende gevallen
voorafgaand aan de uitvoering van zijn werkzaamheden van de Cliënt een aanbetaling te
verlangen en niet eerder met zijn werkzaamheden aan te vangen dan nadat het bedrag door
de Dierenartsenpraktijk is ontvangen, tenzij de Dierenartsenpraktijk op grond van
wettelijke en/of gedrags-/tuchtrechtelijke regelgeving verplicht is de aangeboden
Patiënt direct te behandelen.
6.8 
De Dierenartsenpraktijk heeft het recht om, indien de Cliënt de Patiënt na
voltooiing van de diergeneeskundige behandeling niet of niet tijdig bij de
Dierenartsenpraktijk ophaalt, alle daarmee gepaard gaande extra kosten bij de Cliënt in
rekening te brengen, waarbij betalingen allereerst zullen strekken tot voldoening van de
verschuldigde kosten, vervolgens tot voldoening van de verschenen rente en pas daarna
tot voldoening van de oudste openstaande factuur.

Artikel 7: Klachten
7.1 
De Cliënt is verplicht om de door de Dierenartsenpraktijk te verrichten prestatie
en/of te leveren medicamenten onverwijld te keuren op direct constateerbare gebreken
en/of onvolkomenheden. De Cliënt dient klachten over de verrichte diensten binnen 30
dagen nadat de werkzaamheden zijn beëindigd of nadat de gebreken en/of onvolkomenheid
aan de Cliënt kenbaar is geworden, aan de Dierenartsenpraktijk (bij voorkeur
schriftelijk) te berichten, bij overschrijding van welke termijn elke aanspraak jegens
de Dierenartsenpraktijk terzake enige gebrek en/of onvolkomenheid vervalt.
7.2 
Indien de Dierenartsenpraktijk de klacht over de verrichte prestatie gegrond
bevindt, heeft de Dierenartsenpraktijk te allen tijde het recht om:
a. indien dat nog mogelijk is, deze prestatie alsnog binnen een redelijke termijn op de
juiste wijze te verrichten of; b. het door de Cliënt verschuldigde bedrag te crediteren;
zulks ter keuze van de Dierenartsenpraktijk.
Versie 22 januari 2013

Artikel 8: Aansprakelijkheid
Algemene bepaling:
8.1 
Indien de Dierenartsenpraktijk op enigerlei wijze aansprakelijk zal zijn dan is deze
aansprakelijkheid te allen tijde beperkt tot het bedrag waarop de
aansprakelijkheidsverzekering van de Dierenartsenpraktijk in een voorkomend geval
aanspraak op uitkering geeft. De polisvoorwaarden en polisbladen van deze verzekering
liggen bij de Dierenartsenpraktijk ter inzage, waarvan een afschrift op eerste verzoek
van de Cliënt kosteloos zal worden verstrekt. Vergoeding van indirecte schade is te
allen tijde uitgesloten, waaronder in ieder geval maar niet uitsluitend begrepen
gevolgschade, gederfde winst, gemiste besparingen en schade door (bedrijfs)stagnatie en
dergelijke.
Bijzondere bepalingen:
8.2 
Indien er sprake is van een diergeneeskundige keuring, dan gelden in afwijking van
het voorgaande lid van dit artikel de volgende (tevens op het onderzoeksrapport
afgedrukte) bepalingen 
8.2.1. 
De keurende Dierenarts en/of de Dierenartsenpraktijk is
niet aansprakelijk voor enige schade – vermogens- en gevolgschade daaronder
uitdrukkelijk begrepen – veroorzaakt door het uitvoeren van de keuring dan wel door
onjuistheden en onvolledigheden in het opstellen van het onderzoeksrapport tenzij
vaststaat dat deze schade te wijten is aan opzet of grove schuld van de keurende
Dierenarts.
8.2.2. 
Terzake de onder 8.2.1 genoemde aansprakelijkheid komt slechts de opdrachtgever
een vorderingsrecht toe jegens de keurende Dierenarts en/of de Dierenartsenpraktijk;
anderen dan opdrachtgever kunnen aan het onderzoeksrapport geen enkel recht op
schadevergoeding ontlenen.
8.2.3. 
De aansprakelijkheid zal te allen tijde beperkt zijn tot het bedrag waarop de
aansprakelijkheidsverzekering in voorkomend geval aanspraak op uitkering geeft. De
polisbescheiden van deze verzekering liggen ter inzage bij de Dierenartsenpraktijk en op
eerste verzoek wordt daarvan kosteloos een afschrift verstrekt.
8.2.4. 
De artikelen 8.2.1 t/m 8.2.7 zijn ook van toepassing indien de opdrachtgever het
onderzoeksrapport niet ondertekent en niettemin het onderzoeksrapport in ontvangst
neemt.
8.2.5. 
Indien opdrachtgever niet de eigenaar van het dier is, staat deze ervoor in dat
de eigenaar toestemming heeft verleend voor het uitvoeren van de diergeneeskundige
keuring en de artikelen 8.2.1 t/m 8.2.7 ook jegens de eigenaar kunnen worden ingeroepen.
8.2.6. 
Indien opdrachtgever en/of derden menen dat de gezondheidstoestand van het paard
ten tijde van de onderhavige keuring niet overeenkomt met hetgeen in het
onderzoeksrapport is vermeld, dienen zij zulks op straffe van verval van ieder
vorderingsrecht jegens de Dierenarts en/of de Dierenartsenpraktijk binnen bekwame tijd
schriftelijk te melden aan hun wederpartij (bij bijvoorbeeld de koopovereenkomst) en
deze tot vergoeding van schade aan te spreken, onder gelijktijdige verstrekking van een
afschrift van deze melding aan de keuringsdierenarts en de Dierenartsenpraktijk.
8.2.7 
Op geschillen over het uitvoeren van de keuring en/of het invulling van dit
onderzoeksrapport is uitsluitend Nederlands recht van toepassing en uitsluitend de
Nederlandse rechter is bevoegd kennis daarvan te nemen.
8.3
De Dierenartsenpraktijk die informatie verstrekt over de invoer van dieren in Nederland
en/of uitvoer van dieren naar landen buiten Nederland en daarbij geldende in- en/of
exportvoorschriften verleent slechts onverschuldigde bijstand, waarbij een succesvolle
invoer of uitvoer op geen enkele wijze wordt gegarandeerd en waarbij de dierenarts en/of
de Dierenartsenpraktijk, tenzij sprake is van opzet en/of grove schuld van de dierenarts
en/of de Dierenartsenpraktijk, niet aansprakelijk is voor enige schade en/of kosten van
welke aard dan ook verband houdend met de betreffende (pogingen tot) invoer of uitvoer
van dieren.
Versie 22 januari 2013
8.4
De Dierenartsenpraktijk sluit, tenzij sprake is van opzet en/of grove schuld van de
dierenarts en/of de Dierenartsenpraktijk, iedere aansprakelijkheid uit voor schade
tengevolge van toediening van diergeneesmiddelen door Cliënt zelf en terzake toediening
van diergeneesmiddelen in opdracht van derden, waaronder begrepen toediening in opdracht
van overheidsinstanties alsmede letsel en/of schade door de toediening van deze
middelen, de eventuele bijwerkingen daarvan en onzorgvuldigheden bij de vervulling van
de daarvoor geldende administratieve verplichtingen en daarmee samenhangende
bewijsproblemen.
8.5
Het sluiten van een (Behandelings)overeenkomst en/of het verrichten van
diergeneeskundige behandelingen en/of het in het kader daarvan leveren en/of toedienen
van medicamenten en/of het geven diergeneeskundige adviezen en diensten, laat geheel
onverlet de risico-aansprakelijkheid van Cliënt en/of derden voor door het dier
aangerichte schade in de zin van art. 6:179 BW .

Artikel 9: Eigendom
9.1 
De Dierenartsenpraktijk behoudt te allen tijde de eigendom van afschriften,
bescheiden en andere informatiedragers zoals bijvoorbeeld röntgenfoto's die betrekking
hebben op de behandelde Patiënt. De Dierenartsenpraktijk zal deze bescheiden gedurende 5
jaren bewaren. De Cliënt kan op verzoek tegen een vergoeding van de kostprijs
afschriften krijgen van deze informatie(dragers) en/of andere bescheiden.

Artikel 10: Bijzondere bepalingen
10.1
Betreding stallen/Locatie werkzaamheden Indien de behandeling van de Patiënt
daartoe aanleiding geeft heeft de Dierenartsenpraktijk het recht om aan een ieder,
zonodig ook aan de Cliënt, de toegang tot de stallen of een andere locatie, waar de
behandeling plaatsvindt, te ontzeggen en/of andere voorwaarden te geven die hij
noodzakelijk acht voor de behandeling. De Cliënt is gehouden hieraan gehoor te geven.
10.2 
Wetenschappelijk onderzoek De Dierenartsenpraktijk heeft het recht om (onderdelen
van ) de Patiënt of van de Patiënt afkomstige stoffen te gebruiken voor statistisch
en/of wetenschappelijk onderzoek, ofwel in een publicatie te verwerken, tenzij de Cliënt
hiertegen uitdrukkelijke en onoverkomelijke bezwaren kenbaar heeft gemaakt. De
Dierenartsenpraktijk zal zonodig het voornemen om genoemde gegevens te gebruiken voor
onderzoek voorafgaand melden aan de Cliënt.

Artikel 11: Toepasselijk recht en geschillenbeslechting
11.1 
Op alle (Behandelings)overeenkomsten tussen de Dierenartsenpraktijk en de Cliënt is
uitsluitend Nederlands recht van toepassing.
11.2 
In geval een geschil behoort tot de wettelijke competentie van de
Arrondissementsrechtbank, is de rechtbank van de plaats van vestiging van de
Dierenartsenpraktijk bevoegd van het geschil kennis te nemen, onverminderd de
bevoegdheid van de Dierenartsenpraktijk een geschil aan de volgens de wet bevoegde
rechter voor te leggen.
  • Aangemaakt op .

EM in de Potstal

EM in de Potstal

Door stro en mest in de potstal regelmatig te besproeien met Effectieve Micro-organismen (EM) wordt de mest gefermenteerd in plaats van gecomposteerd, waardoor er veel voordelige effecten optreden voor de dieren. Bovendien ontstaat er een nog betere kwaliteit vaste mest. Steeds meer schapenhouders gebruiken EM in de potstal, vooral gedurende de lammertijd, als er (tijdelijk) veel dieren op een klein oppervlak staan. De redenen voor hen om EM te gebruiken zijn divers. Het feit dat deze schapenhouders allemaal elk seizoen weer aan de slag gaan met EM is een goede aanwijzing dat het “wat doet”. Hieronder zal ik daarom samenvatten wat de verschillende ervaringen en observaties zijn. Natuurlijk geldt het meeste hiervan ook voor geiten en koeien die in een potstal systeem gehouden worden. Verderop staat de uitleg over de praktische toepassing, de kosten en de werking van EM in de potstal.

Het meest opvallende effect dat gemeld wordt is een verminderd stro verbruik. Er wordt substantieel minder en minder vaak gestrooid. Dit effect lijkt lang door te zetten in het warmer en droger wordende voorjaar. Een ander aspect is de strooilaag zelf. Er is geen sprake meer van ontwikkeling van “pollen” in de stal, en de bovenste laag van de mest blijft rul.

Daarnaast wordt door bijna iedereen een prettiger stalklimaat ervaren. Minder stank (ammoniak lucht) is daarvan de belangrijkste. Sommigen melden dat de klauwen “in ieder geval niet slechter worden” tijdens de winter. De dieren lijken elkaar niet te besmetten met hun klauwproblemen, hetgeen juist in de stalperiode vaak wel een risico vormt. Sommige schapenhouders ervaren dat hun lammeren gezonder ogen en menen minder last te hebben van longproblemen e.d.

Vliegen en andere insecten lijken minder tot last te zijn. Natuurlijk is er hierin ook altijd een groot verschil tussen het ene en het andere jaar, dus om dit toe te schrijven aan de EM is lastig.

De mest wordt “kort”, waardoor het makkelijker is met uitmesten (minder grote plakken) en de mestverspreider doet geweldig werk. De behandelde mest wordt zo goed verkleind op het veld, zodat achter de werkgang aan de mestplakkaten op het land verder verkleinen echt niet meer nodig is, hetgeen in het verleden wel vaak werd gedaan. Bovendien verdwijnt de uitgereden mest veel sneller in het gras en in de bodem. Dit komt door het voor-fermenteren van de mest in de stal, waardoor het sneller door bodem en planten kan worden omgezet en opgenomen. Het lijkt, na het uitmesten, niet nodig de mest nog te laten composteren op de mesthoop. De mest kan vanuit de stal dus direct worden uitgereden. Anderen maakten wel een mesthoop, voegden daar nog extra EM aan toe en dekten hem vervolgens af, om de fermentatie nog een tijdje door te laten gaan. De ervaring is dat ziektekiemen, wormeieren en onkruidzaden het zure milieu tijdens de fermentatie niet overleven.

Praktische tips

Voor het beste resultaat moet er minstens één keer per week EM gesproeid worden. Vóór het opstrooien wordt er dan EM, verdund met water, met de rugspuit of gieter, op de mest gesprenkeld. De rugspuit verdeelt beter, maar met de gieter wordt er tijd gewonnen, zo leert de ervaring. Met de gieter wordt dan meer EM en meer water gebruikt, maar dit wordt niet als storend ervaren.

Toepassing en oplossing maken:
0.5 - 1 liter EM-A (Microferm) verdunnen met 10-15 liter water
1 x per week (of vaker), vlak voor het opstrooien vernevelen met rugspuit of gieter
Van de oplossing 5-10 liter per 100 m² verdelen.
Op een stal van 400 m² dus 20-40 liter per week over de hele stal verdelen (met daarin dus 1 – 2 liter Microferm).
Het voelt in het begin een beetje vreemd om de mest met deze behandeling nat te maken, maar al gauw is het resultaat een drogere potstal. Goed verdelen en regelmatig toedienen is het belangrijkste. Als je vaker toepast, kun je met minder liters toe, of de verdunning verlagen naar bijvoorbeeld 1 op 50 liter water. Vaak toepassen is met EM in de regel beter dan een grotere hoeveelheid in één keer.

Klik hier voor de folder over Fermenteren van de Potstal

De kosten

De meeste schapenhouders vinden de kosten van de EM, 50-100 euro per seizoen, erg meevallen. De meesten gebruiken 1 à 2 jerrycans van 20 liter per seizoen. De tijdsinvestering van de toepassing is een belangrijkere overweging. Zoals aangegeven kan het gebruik van de gieter tijd besparen. Dat daarbij wat meer EM wordt gebruikt neemt men dan op de koop toe.


Voorbeeld kosten potstal behandeling met EM

 
     
Stal lengte

20

Meter

Stal breedte

20

Meter

Oppervlakte

400



Per keer gebruikte oplossing

5-20

Liter

Verdunning van 1 liter EM op

10-20

liter water

Per keer EM  /  Microferm

0,5

Liter

Aantal keren per week

1-2

 
Aantal weken

20

Lammertijd

Totaal EM-A/Microferm gebruik

20

Liter

Prijs voor 20 liter EM

€ 42,10

(excl. btw)


Zelf 20 liter EM maken kan ook:

Met EM-1 en Melasse

Melasse

€  4,05

per liter

EM-1

€ 17,30

per liter

Totaal

€ 21,35


Verschillende schapenhouders melden dat ze tijdens het sproeien bewust ook de dieren meenemen (nat maken). Ze zien dit als gezondheid bevorderend. Eén schapenhouder heeft zelfs een sprinklerinstallatie gebouwd in de stal om de behandeling met nog meer gemak uit te kunnen voeren. Dat daarbij ook de dieren worden besproeid ziet hij als positief.

Alle ingrediënten voor de potstal behandeling zijn bij Provinos verkrijgbaar. Bestellen? Klik hier.
  • Aangemaakt op .

Bokashi in huis & tuin

Bokashi in huis & tuin

Samen met een aantal andere producten leveren Bokashi en EM enorme kansen op om op een natuurlijke manier in de (moes)tuin succes te boeken met prachtige bloemen en heerlijke groenten en fruit. Bodemvruchtbaarheid, bodemleven en gezondheid zijn sterk met elkaar verweven en Bokashi en EM leveren hier een zeer passende bijdrage.

Met Bokashi worden de planten van waardevolle voedingstoffen voorzien. Bokashi ondersteunt een goede oppervlaktecompostering en bevordert het microbiële leven en humusontwikkeling in de bodem. Daarnaast draagt het bij aan de bodemstructuur: luchtigheid, afwatering en juist vochtvasthoudend vermogen bij droogte. Daarnaast voegt het natuurlijk ook waardevolle elementen en micro-organismen toe. Bovendien verdrijft Bokashi kwalijke geurtjes. Huis-, tuin- en keuken-bokashi wordt gemaakt met de Bokashi-keukenemmers.

Zelf aan de slag? Klik hier Filmpje kijken ? Klik hier
  • Aangemaakt op .

Wie zijn wij?

Judith van Andel is dierenarts en Philippe van der Grinten is landbouwkundig ingenieur, hij studeerde veeteelt in Wageningen. Na onze studie hebben we tien jaar gewerkt voor verschillende internationale organisaties in Costa Rica, Guatemala, Nepal en Bolivia op het gebied van veevoeding, veegezondheid en kleinveehouderij.
  • Judith van Andel: 06 22 70 81 10
  • Philippe van der Grinten: 06 12 50 80 94
  • Genrayweg 39 5916 NG Venlo
  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Contact

Ongeldige invoer
Ongeldige invoer
Ongeldige invoer
Captcha
Ongeldige invoer
Om u de best mogelijke website toegang te bieden, maakt deze site gebruik van cookies. Delete cookies